Cứ mỗi lần đến thăm cô lại thấy tuổi học trò trở lại. Cô luôn vui vẻ với lũ trò và chúng tôi bị cuốn hút với cách giao tiếp gần
gũi của cô. Có năm đến ngày Hiến chương Nhà giáo, đến thăm cô, bọn tôi lại thấy
học trò các lứa đến thăm cô, rất đông. Trông như một buổi mit tinh vậy. Cô lần
lượt giới thiệu học sinh các khóa cho nhau. Lũ trẻ nhìn chúng tôi còn thì
thào:” Cô giáo có vẻ trẻ hơn học sinh”. Hình
như cô không quên đứa nào cả. Cũng lại ngày đó, cô cùng bọn tôi ôn lại những
ngày xưa. Lũ trẻ các khóa sau dường như có so sánh, thấu hiểu hơn những gì mà thầy
cô, đàn anh đàn chị đã trải qua.
Còn nhớ buổi gặp mặt đầu năm lớp 10 giữa học
sinh và các thầy cô. Đến phần giao lưu, chúng tôi thấy một cô giáo giới thiệu sẽ
hát một bài, chúng tôi rất hào hứng. Lạ lùng hơn, cô hát bài “Ông sư”, bài hát
ngồ ngộ mà chúng tôi cũng thỉnh thoảng nghêu ngao:
... “Ngày
xưa có những anh chàng,
Vì đường công danh lỡ làng, Và vì duyên số bẽ bàng...
Nên giận đời, nên giận người, cắt tóc đi tu, Buồn cười thầy tu, Tu gì tu thế,tu măng giê tu, Tu chén thịt bò,tu ăn sáo chó, Tu đi luyện súng ,tu ra tiền tuyến, Tu giết quân thù,
Nay mai khi thanh bình về
Xe Sư đi qua Bờ hồ,
Biết bao nhiêu mái tóc thề,
Nhìn Sư say đắm, lòng Sư vui lắm,
Hoan hô Ông Sư, chiến thắng quân thù,
Thủ Đô tưng bừng, bao nhiêu đám cưới ông Sư. ”...1
Cả bọn nghe cười lăn lộn. Đó chính là cô Vân, cô giáo
dạy Hóa của lớp. Lúc đó, khoảng cách giữa thầy trò trở nên gần gũi hơn rất nhiều.
Cô giảng bài rất dễ hiểu. Bên cạnh các bài thí
nghiệm trên lớp, cô còn dẫn ví dụ các hiện tượng thực tế liên quan đến môn hóa
học của cô: Cách nhớ các công thức hóa hữu cơ, vì sao ăn vỏ bánh mì dễ tiêu, vải
hóa học hay cotton nên dùng khi nào, ở đâu và dùng thế nào, phương pháp craking dầu mỏ, thuốc nổ TNT ... Có lẽ chính vì vậy, bọn tôi nắm được bài ngay trên lớp. Về nhà ôn lại không cần
nhiều. Nhớ nhất là câu giới thiệu của cô “ Polyester 100% “ mà bây giờ lũ trò của
lớp 10H cô dạy vẫn thường xướng lên khi nhớ về cô. Ngày ấy, chất liệu và hình
thức quần áo khá đơn điệu. Thường là vào cuối năm cũ và đầu năm mới lại xuất hiện
các mốt quần áo mới. Nô en thường là đợt “tổng duyệt” mốt mới cho Tết năm sau.
Năm ấy, quanh Bờ Hồ, nam thanh nữ tú bắt đầu diện mốt quần áo mơi. Trong bài giảng
của mình về Polyester, cô đã lấy trang phục quần áo năm đó để minh họa về hợp chất
này và dẫn ra câu nói đó.
Cô có một trí nhớ rất tốt về học trò của cô. Dù đã
nghỉ hưu, nhưng tình cảm cô vẫn luôn gắn bó với trường và học sinh. Những ngày
đến thăm cô, bao giờ cô cũng hỏi thăm về bạn bè cùng lớp, mặc dù bọn tôi vẫn biết
cô cũng gặp bao khó khăn về việc nuôi con và về sau là lo cho sức khỏe của chú. Vẫn giọng
nói thanh nhẹ, cô nhắc đến “cậu này, cậu kia, cô này, cô kia..” như một người bạn bè cùng lớp. Có
bữa, cô còn gọi điện trao đổi về bài thơ của học sinh của khóa trên Blog.
Trong biên niên của trường cấp III Nguyễn
Trãi ghi nhận cô đã đạt danh hiệu giáo viên giỏi và với chúng tôi, cô luôn là một cô giáo mẫu mực.
Cô Vân cùng học sinh nhân 60 năm thành lập trường cấp III nguyễn Trãi
BàngHS
=======
1: Bài hát sáng tác cho những người lính dựa theo bài thơ "Tây tiến" của Quang Dũng (Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc)
Theo tiến sĩ Vũ Thế Khanh,
khi tìm mộ bằng ngoại cảm, có trường hợp bắt buộc phải làm giả hài cốt vì đó là
nguyện vọng của liệt sĩ.
Trong
buổi hội thảo khoa học về việc tìm hài cốt liệt sĩ bằng khẳ năng đặc biệt và phần hài cốt còn lại
(thủ cấp) của liệt sĩ Phùng Chí Kiên sáng ngày (6/11), tiến sĩ Vũ Thế Khanh – Tổng
giám đốc hội liên hiệp khoa học công nghệ tin học ứng dụng – UIA đã kể câu chuyện
"ba liệt sĩ chia sẻ hài cốt để tạo thành hài cốt của đồng đội thứ 4"
và ông cho rằng đây là dẫn chứng "nhà ngoại cảm tìm hài cốt liệt sĩ là
hành động rất nhân văn".
Ông
Khanh kể: Đó là câu chuyện của 4 liệt sĩ quê Thái Bình hy sinh trong cuộc kháng
chiến chống Mỹ cứu nước. Dùng năng lực của mình, nhà ngoại cảm đã thu thập được
các thông tin, biết được 4 người này hy sinh do trúng đạn pháo và đã tìm ra được
vị trí mà 4 liệt sĩ này hy sinh. Tuy nhiên, khi khai quật lên thì chỉ có di cốt
của 3 người.
Nhà
ngoại cảm dùng năng lực để nói chuyện với các liệt sĩ, họ cho biết, một người
do bị đạn pháo bắn thẳng vào người nên xác bay tứ tung, giờ không còn lại gì.
Sau khi hội ý, 3 liệt sĩ này đồng ý mỗi người bỏ ra một phần tro cốt để đúc
thành người thứ 4 mang về cho gia đình. Thông qua nhà ngoại cảm, họ chia sẻ:
"4 anh em đi với nhau chẳng lẽ khi về lại thiếu 1 người sao". Thế
nên, để gia đình liệt sĩ thứ 4 không tủi thân, đoàn tìm kiếm hài cốt liệt sĩ đã
lấy xương cốt của 3 người đã tìm được làm hài cốt thứ 4, mang về cho gia
đình".
Cũng
theo ông Khanh, việc chia sẻ hài cốt của 3 liệt sĩ thành 4 không được tiết lộ với
gia đình liệt sĩ thứ 4, nên khi hài cốt được đưa về, gia đình thân nhân liệt sĩ
vui mừng đến rơi nước mắt.
Tiến
sĩ Vũ Thế Khanh: Lập hài cốt giả là ý nguyện của liệt sĩ.
Câu
chuyện được tiến sĩ Khanh cho là nhân văn nhưng phải chăng đó là sự lừa dối gia
đình các liệt sĩ?. Để rộng đường dư luận, phóng viên đã có cuộc trao đổi lại với
ông Vũ Thế Khanh ngay sau khi buổi hội thảo kết thúc.
-
Thưa tiến sĩ, câu chuyện ông kể về việc sẻ hài cốt 3 liệt sĩ thành 4 cho thấy
hài cốt liệt sĩ thứ 4 là sai và thi thể ba liệt sĩ kia cũng không toàn vẹn. Vậy
liệu có phải là nhân văn như ông nói.
-
Đấy là liệt sĩ họ bảo thế, liệt sĩ yêu cầu
-
Làm sao để chứng minh được
việc đó thực sự là do liệt sĩ yêu cầu, khi chỉ một mình nhà ngoại cảm có khả
năng trò chuyện với người đã khuất và nói lại cho mọi người?
-
Không ai biết được 4 ông liệt sĩ này đi cùng ngày, cùng giờ và chết cùng nơi…
có nhiều thông tin mới đến ngôi mộ đó được.
-
Trường hợp gia đình phát hiện
ra hài cốt họ đang thờ cúng không phải là của cha ông, chồng hoặc con họ thì tiến
sĩ nghĩ như thế nào?
-
Bạn nhầm ở chỗ này, đấy là ý của ông liệt sĩ.
-
Nhưng cũng không thể làm sai sự thật được? như vậy là dối trá thân nhân liệt
sĩ?
-
Không, ông liệt sĩ ông thích sai thì sao? Ông liệt sĩ có công mà ông nói “tôi
phản động” thì sao? Bây giờ mình phải tôn trọng cái nguyện vọng của liệt sĩ. Chứ
không phải mình theo cái cảm tính của mình.
-
Tại sao đoàn tìm kiếm không trao đổi thẳng thắn với gia đình?
-
Trao đổi thì gia đình người ta buồn, ông liệt sĩ muốn cho gia đình yên
thân…. Vị tiến sĩ này lấy dẫn chứng: Có những bà mẹ nếu như biết được con
về mới yên tâm nhắm mắt.
Với
liệt sĩ khi người ta còn sống họ nhường cả cái thân, hy sinh cho người bạn còn
sống thì xương người ta tiếc gì đâu. Khi liệt sĩ còn sống cơm ông cũng
nhường, nếu 2 anh phải chết, ông xung phong chết là ông nhường cả mạng sống thì
chút xương ấy làm gì nặng nề với ông liệt sĩ được. Cái đó là nguyện vọng của
ông liệt sĩ.
-
Nhưng chúng ta phải tôn trọng
gia đình họ chứ, như vậy là đã lừa dối gia đình họ rồi thưa tiến sĩ?
-
Không phải ta lừa dối mà là ông liệt sĩ ông làm thế.
-
Chúng ta là người đưa di cốt về mà?
-
Cậu buồn cười nhỉ, làm thế trái ý ông liệt sĩ… ông liệt sĩ quan trọng hay chúng
ta quan trọng, hơn nữa, ông liệt sỹ có ý nguyện như vậy. Đừng nói ông liệt sĩ
coi xương là quan trọng đâu nhá, nếu xương không còn thì làm sao? Ông tan xác
trên bầu trời ông không có xương...v.v..
-
Nói gì thì nói nhưng vẫn phải
tôn trọng sự thật, thân nhân liệt sĩ cần sự thật, dư luận cần sự thật, thưa
ông?
(Tiến
sĩ Khanh không trả lời thẳng câu hỏi mà tiếp tục lấy ví dụ chống chế)
-
Tại sao tôi làm gián điệp, tôi nói sự thật ra đi… cái sự thật ấy có lợi cho dân
cho nước tôi làm. Bây giờ tôi hỏi nhé, tại sao ông làm tình báo ông lại nói là
việt gian? Vì việc của ông làm là lợi cho người khác và đấy là sự hy sinh của
người ta. Dù gia đình có mất cái xương hay không không, đối với tâm linh không
còn quan trọng nữa. Ví dụ bây giờ hỏa tang thì sao, người ta rắc ra sông thì
sao?
Có
ai biết mộ ông Thánh Gióng ở đâu không? Ông Thánh Gióng là 1 đại liệt sĩ tượng
trưng cho tất cả các liệt sĩ trong các triều đại và không cần xương nữa, thịt
xương ông thành lá, thành cây cho non sông, chỉ linh hồn ông bay về trời thôi.
Đấy là cái tư tưởng của người Việt Nam ta, vậy thì cái hài cốt không quan trọng.
Bây giờ mộ ông Thánh Gióng ở đâu nào? Vậy giờ người ta thờ ông ấy hay thờ tư tưởng
của ông ấy.
-
Những trường hợp đi tìm mộ liêt sĩ mà không tìm được hài cốt nhưng lấy xương của
liệt sĩ khác mang về như trường hợp trên có nhiều không?
-
Nhiều, nhiều chứ, vô cùng nhiều… Nhưng mà đó là trường hợp 4 liệt sĩ đó thôi. Bốn
gia đình đó đã cảm động, người ta khóc vì cái sự hy sinh đó. Vậy thì đừng nghĩ
gia đình liệt sĩ ấy người ta buồn, người ta tự hào vì những cái việc đó. Và người
ta cũng không muốn biết ai vào với ai nữa, và người ta cùng đưa 4 ông ý như
nhau.
(GDVN) - “Cái chính khiến người ta cảm thấy văn hóa nước ta xuống dốc là do nhiều vấn đề đang phát triển lộn ngược”, họa sĩ, nhà nghiên cứu (NNC) văn hóa mỹ thuật Phan Cẩm Thượng nhấn mạnh.
Năm 2011, cuốn sách “Văn minh vật chất của người Việt” dày 700 trang gây tiếng vang trong giới văn hóa nghệ thuật Việt Nam. Tác giả công trình nghiên cứu này là họa sĩ, nhà nghiên cứu (NNC) văn hóa mỹ thuật Phan Cẩm Thượng, người được xem là luôn "nặng lòng với văn hóa Việt”.
NNC Phan Cẩm Thượng tốt nghiệp trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội. Ông cho biết, sở thích của ông là rong chơi, thích nhất được vẽ về các di tích, di sản mỹ thuật cổ. Chính nhờ có dịp đi nhiều nơi, nhiều vùng đất khác nhau đã giúp ông có kiến thức sâu rộng về văn hóa, mỹ thuật các vùng miền, triều đại, dân tộc khác nhau... làm tiền đề cho chặng đường khoa học gắn bó với văn hóa dân tộc của ông.
Nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng (ảnh N.Đ.Toán): “Cái chính khiến người ta cảm thấy văn hóa nước ta xuống dốc là do nhiều vấn đề đang phát triển lộn ngược".
Nhiều vấn đề của văn hóa Việt đang phát triển ngược
Có thể nói qua những cuốn sách nghiên cứu văn hóa, mỹ thuật người đọc cảm nhận sự “đau đáu” của NNC Phan Cẩm Thượng về văn hóa Việt. NNC Phan Cẩm Thượng cho rằng, đời sống văn hóa của người Việt hiện nay đang xuống dốc và “Xét cho cùng về mặt triết học, thì xã hội nào thiện – ác cũng gần ở thế cân bằng giữa 51% và 49%. Sự xuống dốc của đời sống văn hóa nước ta hiện nay khiến nhiều người lo ngại".
Cũng theo ông, ranh giới mỏng manh giữa 49% với 51%, chỉ hơn kém nhau 1% những giữa cái thiện cái ác, cái xấu cái tốt ấy rất quan trọng. Nó có thể là cái mốc để đánh giá xã hội đó ra sao. “Cái chính khiến người ta cảm thấy văn hóa nước ta xuống dốc là do nhiều vấn đề đang phát triển lộn ngược”, NNC Phan Cẩm Thượng nhấn mạnh.
Những vấn đề phát triển lộn ngược với quy luật này là kiến trúc, giao thông, giáo dục… “Ví dụ kiến trúc là phải xây dựng công trình ngầm – xây đường giao thông – rồi mới xây nhà, thì chúng ta đang làm ngược lại... những cái lộn ngược ấy làm cho văn hóa tụt dốc, và xã hội bất an”, NNC Phan Cẩm Thượng nói.
Tuy nhiên, NNC Phan Cẩm Thượng cho rằng, văn hóa Việt vẫn có điểm mạnh và trong hoàn cảnh nhất định điểm mạnh đó tạo nên sức mạnh tổng hợp cho toàn dân tộc. Nguồn gốc hai điểm mạnh của văn hóa Việt Nam xuất phát từ cuộc chiến tranh vệ quốc và cuộc sống khó nghèo.
Thứ nhất, điểm mạnh trong văn hóa Việt Nam được thể hiện qua những cuộc chiến tranh vệ quốc, lúc đó toàn bộ dân tộc tạm trút bỏ những mâu thuẫn bên trong, sát cánh bên nhau với tinh thần tương thân tương ái. Điểm mạnh khi đó chính là tình hữu ái và sự đoàn kết, sự sáng tạo trong bảo vệ độc lập; Thứ hai, do cuộc sống lúc nào cũng khó khăn, nên người Việt thông minh, chịu học hỏi, bắt chước giỏi và vô cùng nhẫn nại. Đó cũng là điểm mạnh của nền văn hóa xuất phát từ cuộc sống nông dân làng xã”, NNC Phan Cẩm Thượng cho biết.
Song, dường như những cái mạnh đó là chưa đủ trong thời kỳ hòa bình, cần xây dựng và hướng tới một tương lai bền vững trong sự phát triển kinh tế. “Chúng ta đã hủy hoại môi trường tự nhiên và thẩm mỹ xã hội để phát triển nhanh, nên hậu quả cũng rất nặng nề và tác động trực tiếp đến văn hóa ứng xử thường ngày”, NNC Phan Cẩm Thượng nêu bất cập.
Điểm yếu văn hóa Việt Nam là “thiếu văn hóa”
Bên cạnh đó, NNC Phan Cẩm Thượng cũng thẳng thắn chỉ ra văn hóa Việt Nam đang bộc lộ điểm yếu cần phải loại bỏ. Theo đó, văn hóa cần được hiểu ở nhiều góc độ trong các giai tầng và cấu trúc xã hội. “Ở bề mặt cuộc sống là đạo đức ứng xử, ở hoạt động thượng tầng là chiều sâu của các giá trị nghệ thuật và sự an lành tôn giáo, ở một nhà nước cấp tiến”, NNC Phan Cẩm Thượng nhận định.
“Tất cả các mức độ trên hiện ở ta còn rất yếu, và biến tướng trong đời sống thường nhật với nhiều ứng xử thiếu văn hóa (giao thông, quan hệ xã hội giữa người với người, quan hệ giữa công quyền và nhân dân, giữa con người và môi trường). Thiếu văn hóa chính là yếu điểm của văn hóa Việt Nam hiện nay, đơn giản như đã là thầy giáo thì không thể nhận biếu gì từ học sinh”, NNC Phan Cẩm Thượng nói.
NNC cho rằng, văn hóa hiện nay chỉ là sự cóp nhặt do vậy không có bản sắc riêng. Mặc dù cái gốc của một nền văn hóa không bao giờ mất đi hoàn toàn nhưng đang bị phủ nhận, che mờ, biến mất từng phần.
“Văn hóa không phải là một mô hình cứng đờ, bất biến, trái lại nó luôn sống động và thay đổi nhiều nhất. Người Việt không có triết học, các tôn giáo lớn thì hoàn toàn nhập ngoại và không có đời sống tôn giáo hàng ngày cho đúng nghĩa, nên văn hóa dễ thay đổi, cóp nhặt những cái được gọi là hay từ bên ngoài, sao cho tiện lợi”, NNC Phan Cẩm Thượng nhận định.
Cái gốc văn hóa Việt Nam không mất đi hoàn toàn nhưng để giữ gìn phát triển cần bảo tồn nó. Khái niệm bảo tồn văn hóa theo NNC Phan Cẩm Thượng cần phải hiểu theo nghĩa không có bảo tồn văn hóa chung chung mà cần hiểu chỉ có thể bảo tồn thiên nhiên, các di sản văn hóa truyền thống.
Hiện việc bảo tồn giá trị thiên nhiên và di sản văn hóa truyền thống của Việt Nam hiện nay chưa tốt. Nguyên nhân “do chúng ta quá chú trọng đến kinh tế, làm ăn sao cho chóng giầu, có lợi, mà phá nát tự nhiên, hủy hoại di sản, đôi khi điều này lại diễn ra dưới lòng hảo tâm, ví dụ cúng dường rất nhiều tiền để làm mới một di tích cổ, đó chính là tiêu diệt văn hóa chứ không phải là bảo tồn”, NNC Phan Cẩm Thượng cho biết.
Tôi về đến nhà đã hơn 7h tối, Mẹ và em đang ăn
cơm. Thấy tôi, Mẹ liền hỏi :
- Sao con về tối thế ?
- Dạ , hôm nay học 5 tiết.
Rồi không biết tôi đã ăn gì chưa Mẹ liền lấy chén
đũa bảo tôi ngồi vào mâm. Bữa ăn thật đạm bạc, chỉ vài con cá nhỏ và một đĩa
rau luộc. Như thế cũng là quý lắm rồi. Gia đình đanh lúc khó khăn bữa ăn làm
sao sung túc được.
Lúc trưa vì sợ trễ học nên tôi không ăn cơm , chỉ
lót bụng bằng một ổ bánh mỳ.Chính vì thế mà giờ này tôi ăn một cách ngon lành,
cảm thấy ngon miệng hơn bao giờ hết.
Tôi vùi đầu vào mâm cơm mà không hay Mẹ tôi đã đứng
lên tự lúc nào, rồi lại mang lên một đĩa trứng chiên.
- Con và em cứ ăn cho no đi.
- Mẹ ăn thêm cơm _ Tôi nói!
- Khi chiều Mẹ có ăn mấy củ khoai luộc ở nhà cô Hai
nên vẫn còn no.
Tôi nhìn kỹ Mẹ, những nếp nhăn lại hằng sâu hơn và
tóc Mẹ cũng bạc nhiều hơn. Mẹ ngồi nhìn hai anh em tôi ăn, đôi mắt người ánh
lên niềm sung sướng.
Thì ra một hạnh phúc nữa của Mẹ là được nhìn thấy
những đứa con ăn uống ngon miệng. Hạnh phúc của người Mẹ sao mà đơn giản và nhỏ
bé.
Cơm nước xong tôi dạo bước ra trước hiên nhà thì gặp
thằng bạn.
- Về lúc nào đó?
- Mới về
- Có ca nhạc ở nhà văn hoá. Đi xem với mình nhé!
Tôi vào nhà thay áo quần rồi xuống bếp xin Mẹ đi
xem ca nhạc.
Tôi sững sốt khi nhìn thấy Mẹ đang ăn chén cơm thừa
còn lại hồi nãy cùng với một chút rau. Tôi đứng như trời trồng, cổ họng ngẹn lại
không nói nên lời..!
“Ngôi sao ban chiều” là một ca khúc mà tất cả các bạn trẻ
thời chiến tranh chống Mỹ ở miền Bắc đều rất yêu quý.
Tôi là một trong số đó. Tôi đã từng hát “Ngôi sao ban chiều”
trong những hoàng hôn trung du Phú Thọ cho người tình đầu nghe. Nàng nghe và
nhìn từ góc đồi cọ chúng tôi ngồi, nhìn lên bầu trời đã lấp lánh sao Hôm.
Nghe mãi, nàng còn đề nghị tôi phải có “Ngôi sao ban chiều” của tôi tặng nàng.
Và tôi đã viết ca khúc “Chiều về” với những lời ca: “Mắt em là bầu trời - đọng
ánh sao đẹp tuyệt vời - sưởi ấm trong lòng tôi - mãi khi chiều xuống lay động
sáng ngời”. Khi vào Quảng Trị, mùa hè 1972, tôi đã hát “Ngôi sao ban chiều” cho
những người đồng đội nghe để vơi đi những tiếng gầm rú máy bay, tiếng bom nổ,
tiếng pháo bầy. Lúc ấy, tôi cứ ngỡ “Ngôi sao ban chiều” là một ca khúc Nga.
Nhưng tôi đã lầm. Sau chiến tranh, nhiều người nói qua tôi rằng, “Ngôi sao ban
chiều” là của một tác giả Việt Nam.
Nhạc sĩ Đinh Tiến Hậu.
Gần đây, nhạc sĩ Nguyễn Văn Bằng, cũng là lính Quảng Trị như tôi báo tin: “Em
đã gặp tác giả “Ngôi sao ban chiều” rồi. Anh ấy cũng muốn gặp anh”. Rồi một
chiều, Bằng gọi: “Anh đến quán này ngay, tác giả “Ngôi sao ban chiều” đang chờ
anh”. Tôi mừng quá, tới ngay. Đến quán, trước mặt tôi là một người nhỏ thó
chừng “thất thập cổ lai hy”. Tôi đưa tay bắt “Chào anh. Nửa thế kỷ mới gặp tác
giả ca khúc mà tôi yêu thích”. Người đàn ông bắt tay tôi và cười: “Tôi là Đinh
Tiến Hậu. Tác giả “Ngôi sao ban chiều” đây. Rất vui được gặp anh”. Và Đinh Tiến
Hậu kể, câu chuyện lùi về nửa thế kỷ trước, những ngày kề chiến tranh.
Đinh Tiến Hậu là người ở ngoại ô Hà Nội. Do hoàn cảnh gia đình, phải xuống Hải
Phòng ở cùng họ hàng thời cắp sách. Anh học trường Hoàng Văn Thụ (vốn là trường
Trí Tri do bố tôi xây dựng nên thời Hải Phòng bị tạm chiếm). Ở trường vào tuổi
thanh xuân, Đinh Tiến Hậu đã thầm yêu một người bạn học. “Ngôi sao ban chiều”
được viết ra để dành tặng cô ấy. Có tác phẩm của người yêu viết tặng, cô gái đã
nhờ một thầy guitar Hải Phòng tập cho mình hát.
Người thầy chắc cũng có cảm tình với cô gái nên chép lại “Ngôi sao ban
chiều” cho cô, còn thì cầm bản gốc. Người chị của cô gái cũng thích ca khúc,
bèn chép lại, mang lên trường Đại học Sư phạm Hà Nội nơi mình đang học. Từ đấy,
“Ngôi sao ban chiều” bắt đầu được phổ biến trong sinh viên, học sinh Hà Nội.
Song do lưu truyền một ca khúc trữ tình lúc ấy rất khó, mọi người đều ghi vào
đó là một ca khúc Nga, như trường hợp “Đêm chia tay” của Hải Thoại, hay “Giã
từ” - một đoạn trong ca khúc của Hoàng Trọng ở miền Nam lan truyền ra.
Với Đinh Tiến Hậu, anh đã dùng tác phẩm của mình gửi để dự thi vào Nhạc viện Hà
Nội. Anh được chọn qua giấy báo trúng tuyển cùng các anh Minh Khang, Thanh
Phúc… Nhưng giấy báo yêu cầu phải có chứng nhận của địa phương về thân nhân.
Anh mang giấy báo về quê thì được phê rằng “Có người nhà ở miền Nam”. Lúc ấy,
lời phê này tức là không được nhận học. Đó là mùa thu 1964. Vậy là ước mơ học
Nhạc viện Hà Nội của Đinh Tiến Hậu tan thành mây khói. Từ đó, anh bước vào một
cuộc dấn thân khác.
Trên bước đường dấn thân, đã bao lần anh được nghe những người khác thể hiện
“Ngôi sao ban chiều” dưới mũ ca khúc Nga. Anh nghe mà tự hào về mình, nhưng
không thổ lộ với ai. Vì sao “Ngôi sao ban chiều” lại lan truyền trong thanh
niên, sinh viên thời ấy, vì đó là một ca khúc tình yêu hay. Nhưng vì sao họ lại
tin đó là ca khúc Nga vì nó ảnh hưởng giai điệu Nga khá rõ. Thời ấy, chuyện một
ca khúc Việt Nam ảnh hưởng Nga hay Châu Âu là chuyện bình thường. Ảnh hưởng đó
còn dư âm đến bây giờ.
..........
Cứ thế “Ngôi sao ban chiều” được lan truyền trong đời sống chiến tranh cả đến
những nơi ác liệt nhất là mặt trận Quảng Trị mùa hè 1972. Trong cuốn sách viết
về những người lính sinh viên của Đại học Bách khoa thời ấy, những người biên
soạn đã trân trọng đưa “Ngôi sao ban chiều” vào trong phần những ca khúc ấn
tượng nhất đời lính ngày ấy cùng một ca khúc Nga thật sự là “Bài ca tuổi trẻ
sôi nổi”.
Suốt nửa thế kỷ qua, bao người cứ đi tìm tác giả “Ngôi sao ban chiều”, còn tác
giả thì lại đi tìm cô gái - người mà mình dành tặng ca khúc đầu đời - ca khúc
mối tình đầu. Có lúc Đinh Tiến Hậu đã thổ lộ với các nhạc sĩ Nguyễn Cường,
Nguyễn Lưu. Và Nguyễn Lưu đã từng viết về “Ngôi sao ban chiều” ở tờ Đầu Tư.
Song có lẽ sự lan tỏa văn nghệ ở một tờ báo như tờ Đầu Tư không mấy mạnh mẽ,
nên vẫn ít người biết “Ngôi sao ban chiều” là sáng tác của Đinh Tiến Hậu. Còn
Đinh Tiến Hậu thì lại cứ mải miết đi tìm cô gái ngày xưa.
Cuối cùng, qua bao nhiêu tình cờ, Đinh Tiến Hậu đã có thể nói chuyện qua điện
thoại. Kỳ lạ nhất là sau nửa thế kỷ, hai người đều ở Hà Nội. Nhưng nói qua điện
thoại mà nhờ sự kết nối của người chồng thì nói được là bao, mặc dù người chồng
cũng nhận thấy đây là một câu chuyện hay. Người ấy - giờ đã là người đàn bà có
tuổi - nói: “Lúc ấy, anh quá nhát”. Cái sự nhát ấy đã chỉ còn để lại âm hưởng
trong một ca khúc tình yêu tuyệt vời mà chẳng mang lại được gì trong đời sống
thực. Vậy là chẳng thể thành đôi. Bà hẹn sẽ có lúc gặp mặt. Nhưng lúc nào, thì
chính Đinh Tiến Hậu đang còn chờ đợi khi cả “chàng” và “nàng” đã ở tuổi “thất
thập”.
Cũng gần đây, trong một tuyển tập ca khúc nước ngoài do Nhà xuất bản Âm nhạc ấn
hành, do nhạc sĩ Đào Ngọc Dung tuyển chọn, “Ngôi sao ban chiều” đã được đưa vào
tuyển tập với tên tác giả là P.I.Tchaikovsky. Đinh Tiến Hậu bàng hoàng. Ca khúc
của mình mà được coi là ca khúc của P.I.Tchaikovsky thì phúc cho mình quá.
Tuy nhiên, anh vẫn tìm gặp nhạc sĩ Đào Ngọc Dung để trình bày về sáng tác của
mình. Đào Ngọc Dung nghe ra và đã ghi lời xin lỗi tác giả về sự nhầm lẫn rất
hay này. Song Đào Ngọc Dung không phải không có lý khi nhầm lẫn. “Ngôi sao ban
chiều” đã bị ảnh hưởng vô thức ca khúc “Cô gái miền đồng cỏ” của
P.I.Tchaikovsky.
Dù sao đến nay “Ngôi sao ban chiều” vẫn được nhiều thế hệ hát. May sao, quyền
tác giả của Đinh Tiến Hậu lại được Trung tâm Bảo vệ Bản quyền tác giả Âm nhạc
Việt Nam do nhạc sĩ Phó Đức Phương (người vào Nhạc viện Âm nhạc cùng năm với
Đinh Tiến Hậu nhận giấy báo) xác nhận. Và tiền bản quyền “Ngôi sao ban chiều”
vẫn được chuyển đều cho Đinh Tiến Hậu.
Điều mà Đinh Tiến Hậu kỳ vọng ở tôi là, qua bài viết này, “Ngôi sao ban chiều”
chính thức được đời sống âm nhạc rộng rãi của Việt Nam công nhận là của anh.
Một đời người làm âm nhạc, chỉ cần có được một “Ngôi sao ban chiều” thấm vào
nhân gian như Đinh Tiến Hậu đã viết ra, tưởng là dễ, nhưng đâu có dễ. Bởi thế,
tôi cũng như mọi người, rất trân trọng anh, dù thời gian đã trôi qua nửa thế kỷ
là quá muộn. Muộn nhưng còn làm được thì cũng chẳng có gì phải phiền muộn. Tôi
tin là thế. Còn câu chuyện Đinh Tiến Hậu sẽ gặp “nguồn cảm hứng” cho “Ngôi sao
ban chiều” của mình như thế nào, có lẽ lại là ở một bài viết khác.
Sau khi không vào Đại học Âm nhạc được, Đinh Tiến Hậu đành vào làm việc tại Nhà
máy Cơ khí Hà Nội cho đến khi về hưu. Ở nhà máy, Đinh Tiến Hậu đã viết hàng
chục ca khúc về nhà máy của mình. Tuy về hưu, Đinh Tiến Hậu vẫn tiếp tục niềm
đam mê viết ca khúc, ngồi nói chuyện với tôi anh khoe một ca khúc viết về Hà
Nội mang tên “Em có về Hà Nội”. Anh Hậu bảo, năm 1970 tức là sau 6 năm viết ca
khúc “Ngôi sao ban chiều” và vương vấn mãi tình đầu, Đinh Tiến Hậu mới xây dựng
gia đình.
(Nguyễn Thụy Kha – (LĐCT) - Số 44 - Thứ bảy 02/11/2013
